July 12, 2023
LPTV / Chandigarh
ਗਿਆਨ ਡੈਸਕ: ਬਾਲੀਵੁੱਡ, ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਟਾਲੀਵੁੱਡ… ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਂਝੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ wood। ਅਮਰੀਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ- ਸੈਂਡਲਵੁੱਡ ਤੋਂ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ, ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਕੋਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੁੱਡ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ। ਹੁਣ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।
ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਐਚ.ਜੇ. ਵਿਟਲੇ (H.J. Whitley) ਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਖੁਸ਼ੀ। ਦਰਅਸਲ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਹੈ। ਵਿਟਾਲੇ ਨੇ ਉੱਥੇ ਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਟੂਡੀਓ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘wood’ ਪੁੱਜਾ ਭਾਰਤ
1930 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਯਾਨੀ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਨਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕਹਿਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, 1930 ਵਿੱਚ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ 'ਟੌਲੀਗੰਜ' ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜੂਨੀਅਰ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਨਾਂ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ 'ਟਾਲੀਵੁੱਡ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੰਗਾਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ 'ਐੱਚ' ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ 'ਬੀ' ਨਾਲ ਬਦਲ ਕੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਮੁੰਬਈ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ 'ਬੀ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝੋ
ਓਲੀਵੁੱਡ: ਓਡੀਆ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ
ਮਾਲੀਵੁੱਡ: ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ
ਕੋਲੀਵੁੱਡ: ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ
ਸੈਂਡਲਵੁੱਡ: ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ
ਸੋਲੀਵੁੱਡ: ਸਿੰਧੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ
Lollywood: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਜਿੱਥੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ
ਧਾਲੀਵੁੱਡ: ਢਾਕਾ ਦੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ
ਕਰੀਵੁੱਡ: ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ
ਕਾਲੀਵੁੱਡ: ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੀ ਨੇਪਾਲੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ
ਪੋਲੀਵੁੱਡ: ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪਾਸਟੋ ਸਿਨੇਮਾ
ਚਾਲੀਵੁੱਡ: ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ
Bollywood Hollywood Tollywood… Why and how the word wood was added to the name of the film industry is the story interesting?
